Niet-ondersteunde browser.Gebruik een recente browser

Zien met gesloten ogen

1824, Wenen. Beethoven componeert ondanks zijn vergevorderde doofheid de beroemde 9e symfonie. Vier dagen voor de première laat zijn getrouwe kopiist Schlemmer het afweten en wordt Anna Holtz, de beste studente compositie aan het Weense conservatorium, ingezet als zijn vervangster. De moeilijke samenwerking met een genie die niet enkel zijn lichaam maar vooral zijn woorden zelden wast, belet haar niet open te bloeien tot zijn muze en onmisbaar element voor het afwerken van wat Beethoven’s grootste werk zal worden.

Copying Beethoven opent met een tafereel van Beethoven op zijn sterfbed, een einde als begin of – om het met zijn woorden te zeggen – geen einde en geen begin. Elk begin maakt plaats voor een einde en elk einde vervaagt in begin. Hoewel de narratieve structuur van de film zeer overzichtelijk blijft, is de keuze om een slotscène eerst te tonen nauw verbonden met de muzikale structuur van Beethoven’s werk na de 9e symfonie, waarmee hij de toekomst van muziek voor altijd veranderde en de weg naar de romantiek vrijmaakte. Agnieszka Holland heeft in Copying Beethoven geweldige muziek met prachtige beelden succesvol gecombineerd en zo is de filmwereld – na Amadeus van Milos Forman, waar hier en daar qua enscenering lichtjes naar verwezen wordt (lees: Mozart met Salieri naast zijn sterfbed versus Beethoven en Anna tijdens het neerschrijven van z’n laatste noten) – weer een aangrijpende biopic van een befaamd klassieke componist rijker.

Een biopic, maar dan wel eentje die gedeeltelijk gebaseerd is op een fictieve relatie. Anna Holtz heeft nooit echt bestaan en haar prominente aanwezigheid in Holland’s film lijkt dus een verhalende uitbeelding van artistieke inspiratie en genialiteit. De manier waarop zij met vrouwelijke sensualiteit de chaotische ingevingen van haar maestro neerpent, doet denken aan de zachte maar besliste penseelstreken van een schilder of, beter nog, de strelende beweging van de strijkstok op een viool. Hoewel tijdens de film vaak verwezen wordt naar de achterstelling van vrouwen binnen de muziekwereld, lijkt Anna toch net iets méér te belichamen dan de typische studente die haar mannetje wel staat en zich niet te kennen geeft. De muzen uit het oude Griekenland –godinnen van wetenschap en kunst- werden reeds door vele schrijvers en kunstenaars in die tijd ingeroepen als inspiratiebron, als uitdrukking van goddelijke artistieke ingeving. Holland doet hier een beetje hetzelfde; Anna’s aanwezigheid inspireert de grote Beethoven, ze corrigeert zelfs enkele foutjes die hij al dan niet met opzet in zijn kladjes gestoken had en dirigeert met hem zijn 9e symfonie tijdens de première.

Die première is zonder twijfel één van de meest aangrijpende scènes uit Copying Beethoven en volgt naar verluid nauwkeurig hoe het er in Beethoven’s tijd uit moet hebben gezien. Een dove componist, een dove dirigent is een beetje als een blinde filmmaker; blind voor de dagdagelijkse realiteit, maar daarom niet voor het visuele. In tegendeel, door stilte beter kunnen horen – scherper zien met gesloten ogen. Hoewel Beethoven toentertijd wel degelijk geholpen werd door een collega dirigent, belichaamt de aanwezigheid van Anna op het podium vooral die inspiratie, die goddelijke kracht die hem het juiste ritme doet aanhouden en het geheel doet klinken zoals hij het in zijn hoofd had.

 

Blandine Joret voor UniversCiné.