Niet-ondersteunde browser.Gebruik een recente browser

Kôji Fukada - Harmonium, het ontstemde gezin

Tussen de Rohmerachtige omzwervingen van "Au Revoir l'été" en het futuristische Japan in de film "Sayonara", heeft Kôij Fukado Harmonium gerealiseerd: een drama dat de Japanse gezinseenheid en de mogelijke ontwrichting als gevolg van geweld onderzoekt. Het werd gepresenteerd tijdens het filmfestival van Cannes in de zijcompetitie: Un Certain Regard, in 2016. De film situeert zich in het dagelijkse leven van een familie, wanneer de rust verstoord wordt door een oude bekende. Het is een ontmoeting met groot talent uit de Japanse cinema, die een inkijk geeft in zijn inspiratiebronnen en ook een blik werpt op de invloed van het Japanse kader.

Interview Kôij Fukada

 Het thema van familie staat centraal in je laatste film Harmonium. Wat was je achterliggend doel? 

Fukada: Voor mij persoonlijk is het idee van ‘gezin’ pure onzin. De mens is een individuele entiteit die in aanraking komt met andere, die een koppel vormt, ouder wordt, kinderen krijgt en zich engageert alsof het niets is in een gemeenschappelijk bestaan. Het is ontzettend bizar, als je erover nadenkt. Waarom wonen we samen met anderen?

Bij alle volkeren zien we een vorm van samenhorigheid: Ze vormen samen staten, ze geloven in goden, maar eindigen steeds in het uitvechten van disputen rond de scores van een voetbalploeg. De mens leeft in een gemeenschap met mensen die elkaar niet verstaan, maar toch samenleven met het gezin als kleinste entiteit. Ze zijn in wezen eenzame personen, waartegen men niet kan vechten. Ik tracht een familie te beschrijven, waarin elkeen bewust is van deze staat, maar die tevens verplicht is om ondanks dit besef samen te leven met anderen, wat zodoende hun noodlot is.

De Japanse cinema idealiseert de familiale band, maar door het verspreiden van het achterhaalde stereotype van de “ideale familie”, ontkent men de diversiteit in de verschillende types van gezinnen die daadwerkelijk bestaan. Ik leg mij toe op het schetsen van een ingestort gezin als een tragedie, vermits op die manier het ‘wat had kunnen zijn’ idealiseert.

Harmonium zet vraagtekens rond het familiaal systeem, toont de intrinsieke eenzaamheid en toont de band die zich voorzet, ondanks alles. Ik geloof dat mijn familieportret van de eenentwintigste eeuw de kijker zal uitdagen. In deze maatschappij beginnen we ons te realiseren dat het construct van het gezin louter een illusie blijkt te zijn, hoewel het gezin ons een vormbescherming boodt in zijn verstikking.

De acteur Tadanobu Asano vertolkt de rol van Yasaka, een vroegere vriend van Toshio, het gezinshoofd. Yasaka’s aanwezigheid wordt steeds meer verontrustend. Hoe kwam je op het idee van dit personage?

Fukada: Yasaka is een voorbeeld van geweld dat zich kan ontwikkelen in een wereld die meer en meer irrationele trekken vertoont. Sinds 2007 ben ik gestart met het bedenken van deze film. Aan het begin dacht ik dat de komst van een gewelddadige inbreker het startpunt van de reflectie tussen het koppel en hun status zou kunnen worden. Vervolgens begon ik me af te vragen wat juist geweld is. In feite is geweld onverklaarbaar. Zo bijvoorbeeld tijdens een natuurramp wanneer een crimineel, aangezet door verschillende aanleidingen, zijn motivaties voor zijn misdaden niet met precisie kan verantwoorden. Ik denk dat we in een zekere dubbelzinnigheid leven, ver verwijderd van concepten van goed en kwaad. Ik zie Yasaka dus zeker niet als een symbool van het kwaad. Hij is niet goed, noch slecht, ik wil louter tonen dat de tegenstelling tussen goed en kwaad hem heeft gevormd.

Hoe werk je met de acteurs? Heeft u een speciale relatie met Kanji Furutashi die de hoofdrol Toshio speelt?

In principe denk ik dat een acteur een zeer persoonlijke uitdrukking bezit. Het is die uitdrukking die me interesseert en die ik graag wil tonen in mijn films. Het is de rijkdom van de cinema. Ik werk regelmatig met Kanji Furutachi, sinds hij in 2008 in mijn kortfilm speelde. Hij is een vriend, met wie ik vaak debatteer over cinema en de manier van acteren. Ook in deze film hebben onze discussies mij veel bijgebracht. Het is een uitstekende acteur die altijd realisme nastreeft in de vertolking van zijn personages.

Harmonium is een film met een donkerdere bijklank dan je vorige films, die aansluit bij het genre van de psychologische thrillers. Wat waren je invloeden voor deze films?

Het portretteren van mensen is een oefening die ik zou omschrijven als een blik over de afgrond van een donkere diepte, om het te kunnen observeren. Je moet je aan de rand wagen en het risico om te vallen erbij nemen. Je moet de donkerte van het menselijke benaderen, zonder je zich erin te verliezen. Hiervoor moet men bewust zijn tot waar men kan gaan. Deze film, in vergelijking met de vorige, is een nieuwe stap voorwaarts in de diepten van de ziel.

Wat is het aandeel 'realisme' in je werk. Had je een bepaalde inspiratiebron?

Fukada: Voor mij zijn het realisme en het naturalisme twee verschillende dingen. Het is essentieel voor de vertolking dat er iets natuurlijks aanwezig is, maar een natuurlijk spel leidt niet noodzakelijk naar meer realisme in de verfilming. De waarheid en het realisme waaruit de cinema zijn inspiratie haalt nemen verschillende gedaantes aan. In de films van René Clair, Robert Bresson of van de gebroeders Dardenne worden er steeds verschillende vormen van realisme getoond.

Ik voel me het meest verwant bij de methodes van Rohmer. Hij praat met acteurs en bouwt vervolgens zijn tekst heel precies op. Via deze tekst zullen acteurs een eigen spel kunnen ontwikkelen. Rohmer is een genie in het opbouwen van een verhaal en dankzij de tekst kan hij zijn acteurs zeer streng regisseren. Hij legt de psychologie van zijn personages niet uit, maar zet zijn acteurs aan om deze zelf uit te werken. In elke scène moet de acteur zijn eigen ruimte creëren. Mijns inziens geeft de acteur zodoende de kijker de tijd om zijn eigen verbeelding te ontwikkelen. Dat is het geheim van modern realisme.

Wat is uw visie op de cinema van uw land?

Fukada: Deze bevindt zich momenteel in een heel onevenwichtige situatie. Terwijl er veel opkomend talent is, ontbreekt er een samenhangend systeem in de Japanse filmindustrie die het toelaat om zich ten volle te ontplooien. Het gebrek aan eenheid en de dominantie van de economische belangen, zijn de grootste handicaps. Een bewustwording van het probleem en structurele hervormingen, zullen nodig zijn om de Japanse cinema op de kaart te krijgen.